Leczenie

Stymulacja hormonalna

Brak owulacji jest przyczyną niepłodności u ok. 25% par. Farmakologiczna stymulacja owulacji stanowi skuteczną metodę leczenia niepłodności u kobiet z zaburzeniami owulacji. Ma ona na celu wywołanie wzrostu pęcherzyka, a następnie uwolnienie dojrzałej komórki jajowej zdolnej do zapłodnienia.

Stymulację wykorzystuje się nie tylko w przypadku starań naturalnych, ale także przed zabiegiem inseminacji lub in vitro.

Przyczyny zaburzeń owulacji

Dokładny wywiad oraz badanie przedmiotowe mogą ujawnić przyczyny braku owulacji takie jak:

niedoczynność tarczycy
hiperprolaktynemia
wrodzony przerost nadnerczy
zwiększona masa ciała

Stymulacja owulacji nie zwiększa szansy na ciążę, jeżeli niepłodność spowodowana jest:

czynnikiem męskim
endometriozą
patologią jajowodów
przedwczesnym wygasaniem czynności jajników

Przed podjęciem leczenia warto więc wykonać dokładną diagnostykę pary w tym zakresie.

Czas trwania leczenia

Brak ciąży po stymulacji owulacji przez 6 owulacyjnych cykli jest wskazaniem do zmiany strategii leczenia. Rekomendacje ASRM z 2013 roku wskazują, że szczególną uwagę należy zwrócić na kobiety po 35. roku życia, u których brak ciąży po 3–4 owulacyjnych cyklach jest wskazaniem do poszerzenia diagnostyki lub zmiany metody leczenia.

Rodzaje leczenia

Istnieją dwa mechanizmy działania farmakologicznej stymulacji owulacji:

preparatami doustnymi
bezpośrednią stymulacją za pomocą iniekcji

Monitorowanie leczenia

Indukcja wzrostu pęcherzyków i owulacji wymaga monitorowania. Ultrasonografia przezpochwowa umożliwia uwidocznienie wielkości i liczby rozwijających się pęcherzyków oraz dostarcza dowodu na wystąpienie owulacji.

Cechy prawidłowej reakcji na stymulację owulacji to:

obecność pęcherzyka dominującego (średnica > 10 mm),
obecność pęcherzyka okołoowulacyjnego (średnica 18–24 mm),
pęknięcie pęcherzyka, wzrost objętości płynu w zagłębieniu odbytniczo-macicznym,
cechy luteinizacji pęcherzyka i charakterystyczna dla fazy lutealnej przemiana endometrium

Badanie USG jest cennym narzędziem pomagającym wykluczyć możliwe powikłania, takie jak nadmierna reakcja jajników (ryzyko ciąży wielopłodowej) oraz nieprawidłowa reakcja na stymulację, na przykład poprzez zbyt cienkie endometrium (grubość < 8 mm).

Działania uboczne leków

uderzenia gorąca,
poty nocne,
tkliwość piersi,
bóle głowy,
zmiany nastroju,
uczucie ucisku lub ból w podbrzuszu ,
nudności, wymioty,
zaburzenia widzenia (nieostre lub podwójne widzenie, mroczki przed oczami, nadwrażliwość na światło).

Powikłaniem po zastosowaniu stymulacji owulacji może być także ciąża mnoga (jeśli rozwija się więcej niż jeden pęcherzyk dominujący).

Skuteczność stymulacji

Skuteczność stymulacji owulacji w przypadku naturalnych starań o ciążę

Cytrynian klomifenu w dawce 50 mg/dobę wywołuje owulację u 52% kobiet, w dawce 100 mg/dobę – u około 60–80% kobiet. Kumulacyjny odsetek ciąż po 3 owulacyjnych cyklach wynosi około 60% , a po 6–9 owulacyjnych cyklach – 70–75% kobiet zajdzie w ciążę.

Należy jednak pamiętać, że opisywane wyniki leczenia dotyczyły wyselekcjonowanej grupy kobiet, u których brak owulacji był jedyną zidentyfikowaną przyczyną niepłodności.

Letrozol jest skuteczny u 60% kobiet z brakiem owulacji i opornością na cytrynian klomifenu. W jednym z niedawno przeprowadzonych badań wykazano, że stymulacja owulacji letrozolem jest bardziej efektywna, niż cytrynianem klomifenu. Także odsetek ciąż wielopłodowych był mniejszy w grupie kobiet stosujących letrozol.