Leczenie, co warto wiedzieć

Badanie nasienia pozostaje podstawowym narzędziem oceny męskiej płodności, dostarczając kluczowych informacji dotyczących ilości, ruchliwości i budowy plemników. Wyniki odbiegające od norm, takie jak oligozoospermia, asthenozoospermia czy teratozoospermia, mogą wywołać silny stres i zdenerwowanie. Jednakże pojedynczy, nieprawidłowy seminogram nie przesądza o trwałej niepłodności. Prawdopodobieństwo powrotu do normy zależy od wielu czynników, w tym przyczyn biologicznych i stylu życia, które można modyfikować.

Ruchliwość plemników jest jednym z najważniejszych parametrów oceny męskiej płodności i bezpośrednio warunkuje zdolność do naturalnego zapłodnienia. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), prawidłowa ruchliwość obejmuje co najmniej 30% plemników poruszających się ruchem postępowym. Obniżona ruchliwość, czyli asthenozoospermia, utrudnia lub wręcz uniemożliwia plemnikom pokonanie drogi od szyjki macicy do jajowodu, gdzie dochodzi do zapłodnienia.

Męski układ rozrodczy to złożony system narządów, których podstawowym zadaniem jest produkcja, dojrzewanie oraz transport komórek rozrodczych – plemników – a także wytwarzanie męskich hormonów płciowych, przede wszystkim testosteronu. Narządy te dzielimy na zewnętrzne i wewnętrzne.

Hipogonadyzm stanowi istotną dysfunkcję układu rozrodczego, charakteryzującą się upośledzeniem funkcji gonad – jąder u mężczyzn lub jajników u kobiet. W efekcie dochodzi do niedostatecznej produkcji hormonów płciowych, takich jak testosteronu u mężczyzn czy estradiolu u kobiet, a także do zaburzeń wytwarzania gamet. Konsekwencją tego defektu jest brak lub opóźnienie rozwoju cech płciowych wtórnych i trzeciorzędowych, niepłodność oraz pogorszenie jakości życia pacjentów.

Spermatogeneza stanowi fundamentalny proces biologiczny, w którym z niezróżnicowanych komórek macierzystych powstają dojrzałe plemniki. Zachodzi ona w kanalikach nasiennych jąder i jest niezbędna do zapewnienia męskiej płodności, poprzez wytworzenie gamet zdolnych do zapłodnienia komórki jajowej. Cykl ten trwa około 72-74 dni i odbywa się w temperaturze obniżonej o 2–4 stopnie Celsjusza względem temperatury ciała.

Preejakulat, określany również jako płyn przedwytryskowy, to przezroczysta, lepka wydzielina produkowana przez gruczoły opuszkowo-cewkowe (gruczoły Cowpera) oraz cewkowe u mężczyzn podczas fazy seksualnego podniecenia. Wydzielina ta pojawia się w cewce moczowej przed ejakulacją i pełni kilka istotnych funkcji, w tym nawilżających i ochronnych.

Procedura zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro) stanowi obecnie najskuteczniejszą metodę leczenia niepłodności, jednak jej wysokie koszty często ograniczały dostępność dla wielu par. W odpowiedzi na ten problem, od 1 czerwca 2024 roku działa nowy, rządowy program refundacji in vitro, który finansuje kompleksowe leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego oraz zabezpieczenia płodności, w tym osób dotkniętych chorobami nowotworowymi. Program realizowany jest do 31 grudnia 2028 roku i obejmuje szeroki zakres świadczeń medycznych oraz usług towarzyszących, zapewniając pacjentom pełne wsparcie finansowe i merytoryczne na każdym etapie terapii.

Morfologia plemników, czyli ocena ich budowy strukturalnej, stanowi istotny parametr w diagnostyce męskiej płodności. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, 2021) za prawidłowy uznaje się wynik, w którym co najmniej 4% plemników cechuje się całkowicie prawidłową budową według kryteriów Krugera. Kryteria te są bardzo restrykcyjne, traktując plemniki jako nieprawidłowe nawet przy pojedynczej nieprawidłowości. W praktyce oznacza to, że odsetek plemników o idealnej morfologii w nasieniu rzadko przekracza 20%, co jest zjawiskiem naturalnym i nie powinno być traktowane jako patologia.

Obniżona ruchliwość plemników, określana fachowo jako astenozoospermia, stanowi jeden z najczęstszych czynników męskiej niepłodności. Mimo, że obecność plemników w ejakulacie jest warunkiem koniecznym do zapłodnienia, ich zdolność do aktywnego i postępowego ruchu determinuje skuteczność dotarcia do komórki jajowej. Aktualne rekomendacje WHO z 2021 roku mówią o tym, że ruch progresywny powinien wynosić 30% plemników o ruchu progresywnym, czyli „do przodu” oraz 42% plemników o ruchu całkowitym. Niższe wartości wskazują na zaburzenia wymagające szczegółowej diagnostyki.

Teratozoospermia stanowi jedno z kluczowych zaburzeń jakości nasienia, które w istotny sposób utrudnia naturalne poczęcie dziecka. Definiuje się ją jako obecność mniej niż 4% plemników o prawidłowej morfologii w badaniu nasienia, zgodnie z obowiązującymi kryteriami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). W przypadkach ekstremalnych, takich jak teratozoospermia z 0% plemników prawidłowych, wyzwania diagnostyczne i terapeutyczne są szczególnie złożone, co wymaga wieloaspektowego podejścia klinicznego oraz ścisłej współpracy z pacjentem.

Inseminacja domaciczna (IUI) to jedna z powszechnie stosowanych metod wspomaganego rozrodu. Charakteryzuje się ona względnie prostą procedurą i niskim ryzykiem powikłań. Skuteczność inseminacji zależy od wielu czynników, między innymi od prawidłowego postępowania po zabiegu. Jakie są najważniejsze zalecenia po inseminacji?

Nie ma wątpliwości co do tego, że całkowita rezygnacja z alkoholu wskazana jest nie tylko w czasie ciąży, ale też na etapie starań o dziecko. Niestety, sięganie po alkohol – szczególnie regularne – może w negatywny sposób wpłynąć na płodność. Co więcej, kiedy dojdzie do zapłodnienia, alkohol może spowodować szereg konsekwencji. Właśnie dlatego każda para planująca powiększenie rodzinny powinna dowiedzieć się wszystkiego na temat alkoholu i starań o dziecko.

Wielu mężczyzn sądzi, że ich zdolność do posiadania potomstwa pozostaje niezmienna przez całe życie. Tymczasem badania naukowe wskazują, że wraz z wiekiem u mężczyzn rozpoczyna się stopniowy spadek jakości nasienia. Ma to istotne konsekwencje zarówno dla szans na zapłodnienie, jak i zdrowia przyszłego potomstwa.

Coraz więcej kobiet ma świadomość tego, jak ważne jest dbanie o własne zdrowie – nie tylko w okresie starań o dziecko i ciąży, ale przez całe życie. To jeden z powodów, dla których rośnie liczba kobiet regularnie odwiedzających fizjoterapeutę uroginekologicznego. Pytanie tylko, jak przygotować się do pierwszej wizyty u takiego specjalisty i kiedy warto się na nią zdecydować?

Pęcherzyk Graafa odgrywa istotną rolę w cyklu miesiączkowym kobiety. Jest on ostatnim stadium fazy rozwoju pęcherzyka jajnikowego. Kiedy jest wystarczająco dojrzały, wypuszcza komórkę jajową, która jest gotowa do zapłodnienia. Właśnie dlatego każda kobieta starająca się o dziecko powinna dowiedzieć się wszystkiego na temat pęcherzyków Graafa.