Nieprawidłowa cytologia w ciąży – najważniejsze informacje

Badanie cytologiczne szyjki macicy stanowi podstawę wczesnej wykrywalności zmian nowotworowych, również u kobiet ciężarnych. Choć cytologia jest bezpieczna i rutynowo wykonywana w trakcie ciąży, interpretacja jej wyników w tym wyjątkowym okresie wymaga szczególnej ostrożności, ze względu na fizjologiczne zmiany hormonalne oraz obecność komórek cytotrofoblastu, które mogą utrudniać ocenę. Przede wszystkim jednak warto dowiedzieć się, co może oznaczać zła cytologia w ciąży.

Specyfika badania cytologicznego w ciąży

Pobranie wymazu cytologicznego u ciężarnej wykonywane jest podobnie jak u kobiet niebędących w ciąży, przy użyciu specjalnej szczoteczki i wziernika ginekologicznego. Wyróżniamy dwie metody oceny pobranego materiału. Pierwsza, podstawowa metoda, jest metodą klasyczną (rozmaz pobierany na szkiełko). Drugą, bardziej szczegółową metodą, jest tzw. cytologia płynna LBC, w której pobrany materiał umieszczany jest w podłożu płynnym. 

W czasie ciąży nabłonek szyjki macicy ulega nasilonym przemianom, co przekłada się na obecność komórek o zmienionym obrazie morfologicznym. Ponadto, rozmaz może zawierać zwiększoną liczbę komórek zapalnych i cytotrofoblastu. Z tego powodu materiał cytologiczny bywa trudniejszy do interpretacji, a wynik wymaga uwzględnienia wieku ciążowego oraz dodatkowych badań diagnostycznych.

Zła cytologia w ciąży – przyczyny

Nieprawidłowy wynik cytologii w ciąży najczęściej wiąże się ze stanem zapalnym, zmianami hormonalnymi oraz infekcjami wirusowymi (w tym zakażeniem onkogennymi typami wirusa HPV). Stan zapalny powoduje zniekształcenie komórek, co utrudnia ocenę i może prowadzić do fałszywie dodatnich wyników. Zmiany hormonalne powodują przemiany nabłonka płaskiego i gruczołowego, a obniżona odporność ciężarnej sprzyja infekcjom. Warto podkreślić, że większość wykrywanych zmian małego stopnia (LSIL, CIN 1) ulega samoistnej regresji w okresie ciąży i po porodzie.

Klasyfikacja wyników cytologii i ich interpretacja

Obecnie w Polsce stosuje się system Bethesda do oceny wyników cytologii. Wyniki nieprawidłowe obejmują m.in.:

• ASC-US – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu;
• ASC-H – atypowe komórki, gdzie nie można wykluczyć zmian dużego stopnia;
• LSIL – zmiany śródnabłonkowe małego stopnia (odpowiednik CIN 1);
• HSIL – zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia (CIN 2 i 3);
• AGC – atypowe komórki gruczołowe;
• obecność komórek raka inwazyjnego.

Wynik ASC-US wymaga zwykle powtórzenia cytologii lub wykonania testu HR HPV, natomiast ASC-H, HSIL i AGC stanowią wskazania do rozszerzonej diagnostyki.

Diagnostyka uzupełniająca – kolposkopia i biopsja

W przypadku nieprawidłowej cytologii u ciężarnej rekomenduje się wykonanie kolposkopii, która jest bezpieczna w każdym trymestrze ciąży. Kolposkopia pozwala na ocenę morfologii nabłonka szyjki i identyfikację zmian wymagających biopsji. Biopsja szyjki macicy, choć inwazyjna, nie zwiększa ryzyka poronienia ani porodu przedwczesnego i powinna być wykonana, gdy podejrzewa się zmiany dużego stopnia lub raka inwazyjnego.

W diagnostyce nie wykonuje się pobrania materiału z kanału szyjki u ciężarnych ze względu na ryzyko powikłań oraz niejednoznaczność wyników. Z kolei w przypadku rozpoznania raka inwazyjnego szyjki macicy, decyzje terapeutyczne uwzględniają stopień zaawansowania choroby oraz wiek ciąży. 

Bezpieczeństwo cytologii i dalszych badań w ciąży

Wykonanie cytologii, kolposkopii oraz biopsji szyjki macicy w ciąży jest bezpieczne dla matki i płodu, jeśli są przeprowadzane zgodnie z aktualnymi standardami. Szczególnie kolposkopia może być wykonywana wielokrotnie bez ryzyka. Biopsja powinna być wykonywana przez doświadczonych specjalistów i tylko w uzasadnionych przypadkach.

Rekomendacje dla kobiet w ciąży

1. Cytologia powinna być wykonana u każdej ciężarnej, najlepiej do 10. tygodnia ciąży, a w razie konieczności powtórzona w trakcie ciąży lub po porodzie.
2. Nieprawidłowy wynik cytologii wymaga pilnej konsultacji z lekarzem prowadzącym, który zleca dalsza diagnostykę, m.in. kolposkopię, która jest bezpieczna i można ją wykonać w każdym trymestrze. 
3. Biopsja szyjki macicy jest bezpieczna i wskazana przy podejrzeniu zmian dużego stopnia lub nowotworu.
4. W większości przypadków zmiany małego stopnia ulegają samoistnej regresji i nie wymagają leczenia w trakcie ciąży.
5. Test HR HPV jest ważnym elementem oceny ryzyka progresji zmian i powinien być wykonywany w ośrodkach dysponujących odpowiednią infrastrukturą.
6. Regularne badania i wczesne wykrywanie zmian pozwalają zachować zdrowie matki i bezpieczeństwo ciąży.

Zła cytologia w ciąży – podstawą jest dalsza diagnostyka

W przypadku otrzymania złego wyniku cytologii w ciąży nie należy panikować, ale pilnie skonsultować się ze specjalistą. Współpraca z doświadczonym ginekologiem, a także – ewentualnie – z onkologiem jest kluczowa dla prawidłowego rozpoznania i bezpiecznego postępowania terapeutycznego.