Refundacja in vitro w Polsce – zakres i znaczenie programu rządowego 2024-2028

Procedura zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro) stanowi obecnie najskuteczniejszą metodę leczenia niepłodności, jednak jej wysokie koszty często ograniczały dostępność dla wielu par. W odpowiedzi na ten problem, od 1 czerwca 2024 roku działa nowy, rządowy program refundacji in vitro, który finansuje kompleksowe leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego oraz zabezpieczenia płodności, w tym osób dotkniętych chorobami nowotworowymi. Program realizowany jest do 31 grudnia 2028 roku i obejmuje szeroki zakres świadczeń medycznych oraz usług towarzyszących, zapewniając pacjentom pełne wsparcie finansowe i merytoryczne na każdym etapie terapii.

Kompleksowy zakres refundacji in vitro – co obejmuje program?

Refundacja obejmuje wszystkie elementy niezbędne do skutecznego i bezpiecznego przeprowadzenia procedury in vitro, począwszy od kwalifikacji medycznej, przez diagnostykę, aż po monitorowanie stymulacji, zabieg punkcji jajników, transfer i ostatecznie potwierdzenie ciąży. Finansowanie dotyczy m.in.:

• Wizyty lekarskie – kwalifikacyjne, monitorujące przebieg stymulacji jajników (w tym badania ultrasonograficzne) oraz konsultacje po transferze zarodków, łącznie z kontrolami potwierdzającymi ciążę.
• Badania diagnostyczne – wszystkie testy wymagane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, w tym oznaczenia hormonalne (estradiol, LH, progesteron), badania anestezjologiczne przed punkcją, ocena nasienia i rezerwy jajnikowej, a także test beta-HCG po transferze.
• Procedury laboratoryjne – obejmujące zabieg punkcji jajników, czyli pobranie komórek jajowych, a także zapłodnienie pozaustrojowe (IVF/ICSI) z wykorzystaniem własnych gamet, nasienia anonimowego dawcy lub komórek jajowych dawczyni, hodowlę zarodków, kriokonserwację oraz przechowywanie materiału rozrodczego przez cały okres trwania programu (do 31 grudnia 2028 roku).
• Transfer zarodków – zarówno świeży embriotransfer, jak i kriotransfer po rozmrożeniu zarodków, realizowane zgodnie z najlepszymi praktykami klinicznymi.
• Wsparcie psychologiczne – konsultacje psychologiczne, obowiązkowe w przypadku korzystania z dawstwa gamet lub zarodków, mające na celu ocenę gotowości psychicznej do rodzicielstwa niegenetycznego.
• Zabezpieczenie płodności (Onkopłodność) – obejmuje pobranie, mrożenie i przechowywanie komórek jajowych, plemników lub zarodków u pacjentów przed lub w trakcie leczenia onkologicznego, z pełnym finansowaniem procedur do 40. roku życia kobiet i 45. roku życia mężczyzn.
• Refundacja leków – od lipca 2024 roku w ramach programu rozszerzono refundację leków stosowanych w stymulacji hormonalnej, w tym preparatów gonadotropin (np. Elonva, Puregon, Menopur) oraz leków progesteronowych po transferze zarodków.

Limit cykli i zakres procedur

Program finansuje do sześciu procedur wspomaganego rozrodu dla jednej pary, z podziałem na:

• maksymalnie cztery cykle z wykorzystaniem własnych komórek rozrodczych lub dawstwa nasienia anonimowego (IVF/ICSI, ICSI-SD),
• dwa cykle z użyciem komórek jajowych dawczyni (ICSI-OD), z limitem zapłodnienia do sześciu oocytów na cykl,
• sześć cykli z dawstwem zarodków (adopcja prenatalna).

Każdy cykl obejmuje pobranie, zapłodnienie, monitorowanie rozwoju zarodków w laboratorium i transfer wszystkich zarodków zdolnych do prawidłowego rozwoju. W przypadku posiadania zamrożonych zarodków sprzed rozpoczęcia programu, możliwe jest ich wykorzystanie w ramach refundacji bez pomniejszenia limitu cykli.

Kwalifikacje i warunki uczestnictwa w programie refundacji

Podstawowymi kryteriami kwalifikacji są:

• wiek kobiety do 42 lat przy stosowaniu własnych komórek jajowych lub dawstwa nasienia, do 45 lat w przypadku dawstwa oocytów lub zarodków,
• wiek mężczyzny do 55 lat,
• udokumentowana, co najmniej roczna historia leczenia niepłodności lub bezwzględna przyczyna niepłodności, potwierdzona dokumentacją medyczną,
• ważne ubezpieczenie zdrowotne obojga partnerów w Polsce,
• związek małżeński lub stałe pożycie pary.

Pacjenci nie muszą być obywatelami Polski ani mieszkać na stałe w kraju, co ułatwia dostęp do terapii osobom z różnych środowisk. Osoby te muszą jednak być ubezpieczone w Polsce. Ponadto, wcześniejsze korzystanie z procedur in vitro lub posiadanie potomstwa nie wyklucza udziału w programie, pod warunkiem spełnienia pozostałych kryteriów.

Diagnostyka preimplantacyjna (PGT) – miejsce w programie refundacji

Diagnostyka preimplantacyjna, obejmująca testy genetyczne zarodków (PGT-A, PGT-M, PGT-SR), nie jest finansowana w ramach refundacji, jednak pary zakwalifikowane do programu mają możliwość wykonania tych badań na zasadach komercyjnych, jeśli istnieją wskazania medyczne. PGT pozwala wykluczyć aneuploidie oraz choroby monogenowe, co może zwiększyć skuteczność terapii i zmniejszyć ryzyko poronień.

Procedury i technologie zwiększające efektywność leczenia

Kliniki realizujące program refundacji stosują nowoczesne technologie, które podnoszą skuteczność i bezpieczeństwo procedur. Przykładowo, embriotransfery mogą zostać wykonane z użyciem specjalistycznych mediów, takich jak EmbryoGlue, rekomendowanych przez Europejskie Towarzystwo Reprodukcji Człowieka i Embriologii (ESHRE). O zastosowaniu dodatkowych procedur zawsze decyduje lekarz prowadzący. Ponadto, systemy monitorowania rozwoju zarodków Time-Lapse oraz elektroniczny system znakowania RI Witness eliminują ryzyko błędów. 

Procedura leczenia – od kwalifikacji do potwierdzenia ciąży

Proces leczenia rozpoczyna się od wizyty kwalifikacyjnej, podczas której lekarz analizuje dokumentację medyczną i decyduje o zakwalifikowaniu do programu. Następnie realizowane są wizyty kontrolne i badania hormonalne w trakcie stymulacji jajników, przeprowadzane pod nadzorem specjalistów. Punkcja jajników odbywa się w znieczuleniu ogólnym, po czym oocyty są zapładniane w laboratorium. Po transferze zarodków pacjentka pozostaje pod obserwacją, a po około 10 dniach wykonywane jest oznaczenie beta-HCG w celu potwierdzenia ciąży.

Przechowywanie materiału rozrodczego – warunki i ograniczenia

W ramach programu finansowane jest mrożenie i przechowywanie zarodków do końca trwania programu (31 grudnia 2028 r.). Po tym terminie koszty przechowywania pokrywają pacjenci. Analogicznie, procedury zabezpieczenia płodności dla pacjentów onkologicznych obejmują bankowanie gamet i ich przechowywanie w trakcie trwania programu. Po zakończeniu okresu finansowania możliwe jest również przekazanie zarodków do anonimowego dawstwa, jeśli para wyrazi taką wolę.

Podsumowanie

Rządowy program refundacji in vitro na lata 2024-2028 stanowi kompleksowe wsparcie dla par borykających się z niepłodnością, obejmując szeroki zakres badań, procedur medycznych, leków oraz opieki psychologicznej. Program zapewnia sześć cykli leczenia oraz możliwość zabezpieczenia płodności, co znacząco zwiększa szanse na sukces terapeutyczny i spełnienie marzenia o rodzicielstwie.