Prolaktyna – kiedy badać? Objawy zaburzeń i interpretacja wyników

Układ hormonalny człowieka to niezwykle precyzyjna maszyna, w której każdy element musi ściśle współgrać z pozostałymi. Jednym z najbardziej kapryśnych hormonów, które mają znaczenie w kontekście starań o dziecko, jest prolaktyna. Jej rola jest kluczowa dla działania całego układu rozrodczego. Za co odpowiada prolaktyna, kiedy należy ją badać i jak przywrócić jej równowagę? Wyjaśniamy w naszym artykule.

Co to jest prolaktyna i skąd się bierze?

Zacznijmy od tego, czym właściwie jest prolaktyna. Co to za substancja i skąd się bierze? Jest to hormon peptydowy wytwarzany przez przysadkę mózgową – niewielki gruczoł zlokalizowany w mózgu, który steruje całym układem hormonalnym. Choć prolaktyna najczęściej kojarzy się z laktacją, w rzeczywistości jest to hormon o znacznie szerszym działaniu.

Za co odpowiada prolaktyna? Wbrew pozorom odpowiedź na to pytanie jest dosyć złożona. Hormon ten pełni bowiem w organizmie ponad 300 różnych funkcji! Do najważniejszych w kontekście płodności należą:

• laktacja – stymulowanie wzrostu gruczołów sutkowych w ciąży i produkcji mleka po porodzie,
• regulacja cyklu miesiączkowego – prolaktyna kontroluje dojrzewanie pęcherzyków Graafa i owulację,
• wpływ na ciałko żółte – prolaktyna reguluje produkcję progesteronu, niezbędnego do utrzymania wczesnej ciąży.
• funkcje immunologiczne – hormon wpływa również na układ odpornościowy.
• reakcja na stres – warto wiedzieć też, że prolaktyna jest jednym z hormonów wydzielanych w sytuacjach napięcia nerwowego.

Badanie poziomu prolaktyny – jak się do niego przygotować?

Czym jest badanie prolaktyny z technicznego punktu widzenia? W rzeczywistości jest to nic innego jak standardowe pobranie krwi z żyły łokciowej. Procedura jest więc prosta i nie ma powodów, aby się jej obawiać.

Warto jednak zaznaczyć, że badanie prolaktyny wymaga odpowiedniego przygotowania. Hormon ten ma bowiem dobowy rytm wydzielania i charakteryzuje się dużą zmiennością. Na poziom prolaktyny we krwi może wpłynąć m.in. stres, wysiłek fizyczny, stosunek seksualny, a nawet obfity posiłek.

Kiedy badać prolaktynę – w którym dniu cyklu wybrać się do laboratorium?

Aby wynik badania prolaktyny był wiarygodny, należy przestrzegać kilku zasad:

1. Pora dnia – krew należy pobrać rano, najlepiej między godziną 8 a 10.
2. Czas od przebudzenia – badanie powinno odbyć się 2-3 godziny po wybudzeniu ze snu. Zbyt szybkie pobranie może dać wynik fałszywie dodatni, ponieważ nocny szczyt wydzielania jeszcze nie opadł.
3. Wypoczynek – przed wejściem do punktu zabiegowego zaleca się 15-30 minut spokojnego siedzenia. Stres i napięcie mogą podnieść wynik.
4. Abstynencja seksualna – na dzień przed badaniem należy unikać współżycia.
5. Na czczo – krew należy pobrać na czczo, ewentualnie po bardzo lekkim posiłku beztłuszczowym.

W którym dniu cyklu oznaczać prolaktynę? Jeśli chodzi o diagnostykę zaburzeń płodności, to za optymalny moment uznaje się czas między 2. a 5. dniem cyklu. W niektórych przypadkach lekarze mogą jednak zalecić inny termin – wiele zależy tak naprawdę od celu badania.

Objawy zaburzeń prolaktyny 

Do najczęstszych zaburzeń w zakresie wydzielania prolaktyny zalicza się przede wszystkim hiperprolaktynemię, czyli jej nadmiar. Jest to stan, który działa jak naturalny środek antykoncepcyjny i potrafi skutecznie zablokować płodność.

Nadmiar prolaktyny może dawać szereg objawów – subtelnych lub bardziej wyraźnych. Zalicza się do nich:

• zaburzenia miesiączkowania – rzadkie miesiączki lub ich brak,
• cykle bezowulacyjne – problem z zajściem w ciążę,
• niewydolność fazy lutealnej – tzw. plamienia przedmiesiączkowe, problemy z zagnieżdżeniem zarodka,
• mlekotok – wyciek mleka z brodawek sutkowych u kobiet niekarmiących,
• obniżone libido i suchość pochwy,
• bóle głowy i zaburzenia widzenia – przy guzach przysadki.

Warto pamiętać, że problemy z wysoką prolaktyną mogą dotyczyć nie tylko kobiet, ale i mężczyzn. U panów wysoki poziom prolaktyny objawia się np. spadkiem libido, zaburzeniami erekcji oraz pogorszeniem parametrów nasienia.

Czy wysoka prolaktyna jest niebezpieczna?

Sytuacje, w których wynik badania prolaktyny znacznie przekracza normę, często budzą w pacjentkach lęk. Zwykle pojawia się wówczas pytanie, czy wysoka prolaktyna jest niebezpieczna?

Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków nie jest. Zwykle jest to stan związany ze stresem, niedoczynnością tarczycy czy przyjmowaniem niektórych leków. Mówimy wtedy o hiperprolaktynemii czynnościowej, która jest całkowicie odwracalna. 

Czasami zdarza się jednak, że pacjentka odbiera wynik kilkukrotnie przekraczający normę. Tak wysokie stężenie prolaktyny może wskazywać na obecność prolaktynomy, czyli łagodnego gruczolaka przysadki mózgowej. Choć brzmi to groźnie, gruczolaki te z reguły są proste do wyleczenia za pomocą farmakoterapii. W przypadku takiego podejrzenia diagnostykę uzupełnia się o rezonans magnetyczny głowy.

Prolaktyna – jak obniżyć poziom tego hormonu?

Jak obniżyć poziom prolaktyny, jeśli okaże się za wysoki? W praktyce to zależy – głównie od przyczyny nadmiaru. Zazwyczaj stosuje się następujące metody leczenia:

1. Farmakoterapia – substancją hamującą wydzielanie prolaktyny jest dopamina. Często stosowanym rozwiązaniem jest więc wdrożenie jej agonistów. Leki te skutecznie obniżają poziom hormonu, przywracają owulację i miesiączkowanie, a niekiedy nawet zmniejszają gruczolaki przysadki.
2. Leczenie chorób współistniejących – zdarza się np. tak, że wysoka prolaktyna jest związana z nieunormowaną niedoczynnością tarczycy. W takiej sytuacji kluczowe jest wyrównanie hormonów TSH. Po ich stabilizacji prolaktyna zwykle sama wraca do normy. 
3. Styl życia – w przypadku zdiagnozowanej hiperprolaktynemii czynnościowej ogromne znaczenie ma zmiana trybu życia – np. redukcja stresu, higiena snu i unikanie używek.

Badanie prolaktyny – podsumowanie

Prolaktyna to hormon, który zawsze wymaga uwagi w diagnostyce i leczeniu zaburzeń płodności. Warto jednak pamiętać, że nieprawidłowy wynik nie jest wyrokiem – daje nam cenną wiedzę o tym, gdzie szukać problemów z zajściem w ciążę. W Parens podchodzimy do diagnostyki kompleksowo – tylko takie podejście pozwala skutecznie dobrać terapię, która zbliża pary do upragnionego rodzicielstwa.