4 procent prawidłowych plemników a ciąża – co należy wiedzieć?

Wielu mężczyzn, otrzymując wyniki badania nasienia, z niepokojem spogląda na wskaźnik morfologii plemników, zwłaszcza gdy dowiadują się, że jedynie 4 procent z nich ma prawidłową budowę. Choć może się to wydawać zaskakujące, zgodnie z normami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), 4 procent prawidłowych plemników to wynik mieszczący się w granicach normy. Co więcej, nie zdarzają się sytuacje, kiedy w nasieniu występuje 100 procent prawidłowych plemników. Powstaje jednak pytanie dotyczące tego, czy 4 procent prawidłowych plemników wystarczy, aby zostać ojcem?

Ile powinno być plemników o prawidłowej budowie? 

Liczba plemników o prawidłowej budowie jest jednym z kluczowych parametrów ocenianych podczas badania nasienia. Jak wspomniano, zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), za prawidłowy uznaje się wynik, w którym co najmniej 4 procent plemników wykazuje prawidłową morfologię. O prawidłowej morfologii mówimy, kiedy mamy właściwy kształt i wielkość główki, prawidłową wstawkę i witkę. Jeśli w nasieniu jest mniej prawidłowych plemników (zero, 1 procent, 2 procent i 3 procent), możemy mówić o teratozoospermii.  

Choć ten odsetek może wydawać się niski, badania pokazują, że nawet tak niewielki procent prawidłowych plemników może wystarczyć do zapłodnienia, o ile inne parametry nasienia, takie jak liczba, ruchliwość i ogólna jakość, mieszczą się w normie. Jednocześnie warto mieć świadomość, że rzadko zdarza się, aby prawidłowa ilość plemników w nasieniu przekraczała 20 procent, z uwagi na to, że plemniki traktuje się jako nieprawidłowe nawet wtedy, gdy występuje drobna, pojedyncza nieprawidłowość. 

Jak rozpoznaje się plemniki nieprawidłowe?

Plemniki nieprawidłowe są rozpoznawane podczas badania nasienia, które obejmuje ocenę ich morfologii, czyli budowy. Plemniki ocenia się pod kątem kształtu główki, wstawki (części pośredniej) oraz witki. Za nieprawidłowe uznaje się te, u których stwierdzono: 

• nieprawidłowości główki –  jeżeli chodzi o nieprawidłowe kształty główek, wyróżniamy główki amorficzne, gruszkowate, wydłużone, o wąskim kształcie czy okrągłe. Dodatkowo ocenia się akrosom - nieprawidłowy akrosom to zbyt duży lub zbyt mały akrosom (<40% lub >70% powierzchni główki). Nieprawidłowościami w główce są również wakuole- -więcej niż dwie wakuole lub >20% główki zajęte przez wakuole,
• nieprawidłowości wstawki – jeśli jest ona między innymi zbyt gruba, zbyt cienka lub ma ostre załamanie, a także gdy jest asymetryczna, 
• nieprawidłowości witki – również witka może być zbyt długa, zbyt krótka, o zmiennej grubości. Zdarzają się sytuacje, gdy plemnik posiada podwójną witkę lub takie, gdy witka jest złamana czy zrolowana,
• dodatkowo nieprawidłowością która może pojawiać się w plemniku, jest obecność kropli cytoplazmatycznej. Kropla cytoplazmatyczna to nadmiar resztkowej cytoplazmy (ERC, ang. excess residual cytoplasm).

Obecność plemników o nieprawidłowej budowie w nasieniu jest zjawiskiem normalnym, jednak ich nadmierna liczba może utrudniać zapłodnienie i być sygnałem do dalszej diagnostyki. 

4 procent prawidłowych plemników a ciąża – jakie są szanse na zapłodnienie? 

Przyjmuje się, że przy 4 procent prawidłowych plemników w nasieniu nadal istnieje szansa na naturalne zapłodnienie. Duże znaczenie mają tutaj inne parametry, takie jak ruchliwość nasienia, dzięki której plemnik może sprawnie dotrzeć do komórki jajowej. Aktualne rekomendacje WHO z 2021 roku mówią o tym że ruch progresywny powinien wynosić 30% plemników o ruchu progresywnym, czyli "do przodu" oraz 42% plemników o ruch całkowitym. 

Oczywiście istnieje wiele czynników, które mają wpływ na to, jakie są szanse na zapłodnienie u danej pary. Należy jednak mieć świadomość, że zgodnie z normami WHO 6 z 2021 roku, procent prawidłowych plemników to poziom, który nadal uznawany jest za normę. W przypadku wątpliwości warto również porozmawiać z andrologiem, który przeanalizuje wyniki badania nasienia i – jeśli zajdzie taka potrzeba – zaleci dalszą diagnostykę. Dodatkowe badania należy wykonać również w sytuacji, kiedy starania o dziecko trwają od co najmniej dwunastu miesięcy, jednak nadal nie przynoszą one rezultatu. 

Styl życia mężczyzny ma istotny wpływ na jakość nasienia

Na koniec warto wspomnieć o tym, o czym każdy mężczyzna planujący posiadanie potomstwa wiedzieć powinien. Ogromny wpływ na płodność ma bowiem styl życia. Zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna, unikanie stresu i używek, wysypianie się – wszystko to wpływa na ogólne parametry nasienia, w tym na ilość prawidłowych plemników. Jeśli badania nasienia wskazują na obniżone parametry, warto zastanowić się nad zmianą trybu życia. Już drobne zmiany mogą sprawić, że w kolejnym badaniu nasienia, wykonanym po kilku miesiącach, prawidłowych plemników będzie więcej niż 4 procent.