Estradiol – co to za badanie? Rola hormonu i interpretacja wyników  

Kobiecym cyklem miesięcznym steruje cała gama różnych hormonów. Jednym z najważniejszych jest estradiol. To właśnie on odpowiada za kluczowe dla płodności procesy – dojrzewanie komórki jajowej oraz przygotowanie macicy na przyjęcie nowego życia. W diagnostyce niepłodności oznaczenie poziomu estradiolu jest jednym z pierwszych kroków. W Parens wiemy jednak, że wyniki laboratoryjne mogą być dla pacjentek niezrozumiałe – w tym artykule wyjaśniamy więc, dlaczego ten parametr jest tak istotny i jak go poprawnie czytać.

Estradiol – co to za badanie?

Pacjentki, które rozpoczynają diagnostykę, najczęściej otrzymują od lekarza skierowanie na pakiet badań hormonalnych, na których szczycie znajduje się właśnie estradiol. Co to za badanie i o czym mówią nam jego wyniki? Estradiol (oznaczany symbolem E2) to najważniejszy biologicznie aktywny estrogen u kobiet w wieku rozrodczym. Jest hormonem steroidowym, produkowanym głównie przez pęcherzyki w jajnikach, a w mniejszym stopniu przez ciałko żółte, nadnercza oraz tkankę tłuszczową.

Poziom estradiolu nie jest stały. Jego stężenie zmienia się dynamicznie, obrazując, co dzieje się w jajnikach. Badanie estradiolu mówi nam przede wszystkim o tym, na jakim etapie jest cykl i czy jajniki pracują prawidłowo.

Co to jest estradiol i za co odpowiada w kontekście płodności?

Z co właściwie odpowiada estradiol? Choć jego działanie jest wielokierunkowe, w kontekście starań o dziecko ważne są przede wszystkim trzy mechanizmy.

1. Wzrost pęcherzyków – estradiol jest produkowany przez komórki ziarniste otaczające komórkę jajową. Produkcja jest tym większa, im większy i dojrzalszy jest sam pęcherzyk. Wzrost poziomu estradiolu świadczy o tym, że pęcherzyk rośnie i zbliża się owulacja.
2. Przygotowanie błony śluzowej macicy – to estradiol stymuluje błonę śluzową macicy do wzrostu. W efekcie staje się ona gruba, ukrwiona i gotowa na implantację zarodka. Bez odpowiedniego poziomu estradiolu zagnieżdżenie zarodka może okazać się niemożliwe.
3. Wyzwalanie owulacji – gdy poziom estradiolu jest odpowiednio wysoki, przysadka mózgowa otrzymuje sygnał. Uruchamia wówczas wyrzut hormonu LH, który doprowadza do pęknięcia pęcherzyka Graafa i uwolnienia komórki jajowej.

Warto wiedzieć, że estradiol ma wpływ nie tylko na układ rozrodczy. Dba również o elastyczność naczyń krwionośnych, gęstość kości, kondycję skóry oraz dobre samopoczucie i libido.

Kiedy badać estradiol – w którym dniu cyklu się to zaleca?

Pacjentki bardzo często pytają, kiedy badać estradiol, aby wynik był miarodajny? Odpowiedź brzmi – to zależy, przede wszystkim od celu badania. W diagnostyce niepłodności mamy zazwyczaj dwa strategiczne momenty.

1. Badanie bazowe – początek cyklu

Poziom estradiolu pomaga lekarzowi ocenić rezerwę jajnikową. Kiedy badać estradiol w tym właśnie celu? Zazwyczaj zaleca się, aby wybrać się do laboratorium między 2. a 5. dniem cyklu, a więc w trakcie miesiączki.

 W tej fazie poziom estradiolu powinien być niski. Co jednak, jeśli jest wysoki? W praktyce może to fałszywie obniżać poziom FSH, maskując tym samym słabą rezerwę jajnikową. Może to świadczyć również o obecności niepękniętego pęcherzyka z poprzedniego cyklu, czyli torbieli czynnościowej.

2. Monitorowanie owulacji – środek cyklu

Drugim momentem na badanie estradiolu jest faza okołoowulacyjna – zazwyczaj 12.-14. dzień cyklu. Wówczas wynik powinien być wysoki. W tym terminie badanie wykonuje się często przy procedurach in vitro. Pozwala ono ocenić dojrzałość pęcherzyków przed ich pobraniem.

Badanie estradiolu – jak się przygotować?

Poziom estradiolu oznacza się z krwi, poprzez standardowe pobranie. Podczas badania nie trzeba być na czczo, jednak zaleca się wykonanie go w godzinach porannych. Jeśli lekarz zleci oznaczenie poziomu estradiolu, trzeba też koniecznie poinformować go o wszystkich przyjmowanych lekach. Ma to znaczenie szczególnie przy lekach hormonalnych, jak np. antykoncepcja.

Wyniki badania estradiolu – jak je interpretować?

Sam wynik badania estradiolu to jeszcze nie wszystko. Aby go właściwie zinterpretować, trzeba zestawić go z wynikami badań innych hormonów, zwłaszcza FSH i LH, a także obrazem USG.

Niski estradiol – co oznacza?

Jeśli estradiol jest niski w fazie owulacyjnej, to najczęściej oznacza to brak wzrostu pęcherzyka, cykl bezowulacyjny lub słabą odpowiedź jajników na stymulację. Niskie stężenia utrzymujące się przewlekle mogą wiązać się natomiast z wygasaniem czynności jajników lub niedoczynnością przysadki.

Wysoki estradiol – o czym mówi?

Jeśli poziom estradiolu jest wysoki na początku cyklu, to może to sugerować torbiel. Bardzo wysokie poziomy obserwuje się w trakcie stymulacji in vitro i jest to stan pożądany – świadczy o wielu rosnących pęcherzykach. Nadmierny wzrost tego hormonu może być jednak znakiem ostrzegawczym – może bowiem oznaczać Zespół Hiperstymulacji Jajników.

Jaki estradiol do transferu in vitro?

Pacjentki podchodzące do procedury in vitro pytają często, jaki estradiol jest optymalny do transferu. W cyklach sztucznych, czyli takich z suplementacją hormonalną, dąży się do uzyskania stężenia, które zapewni właściwą grubość endometrium – powyżej 8 mm (choć niektóre źródła sugerują, że wystarczy 6 mm). Zbyt niski poziom estradiolu może przełożyć się na zbyt cienkie endometrium, co obniża szansę na ciążę. Za pomocą monitorowania tego hormonu lekarz wyznacza idealne okno implantacyjne.

Jak podnieść estradiol?

Problem zbyt niskiego estradiolu leczy się zazwyczaj farmakologicznie. Lekarz może przepisać różne preparaty z estradiolem, np. tabletki, plastry na skórę lub żele. Ważne jest też wsparcie diety – powinna być bogata w kwasy tłuszczowe i fitoestrogeny.

Jak obniżyć estradiol?

Pytanie o to, jak obniżyć estradiol, pojawia się wśród pacjentek rzadziej. Zazwyczaj pada w kontekście nadmiernej odpowiedzi na stymulację lub obecności czynnych hormonalnie torbieli. W takich przypadkach najczęściej stosuje się strategię wyczekującą (wstrzymanie stymulacji), leki antykoncepcyjne na wyciszenie jajników lub leki, które blokują produkcję estrogenów.

Badanie estradiolu – podsumowanie

Badanie estradiolu to ważny drogowskaz w procesie diagnostyki i leczenia niepłodności. Pozwala lekarzowi ocenić, czy jajniki pracują właściwie, czy pęcherzyki rosną i czy macica jest gotowa na przyjęcie zarodka. Warto jednak pamiętać, że w interpretacji wyników najważniejszy jest kontekst – dzień cyklu i obraz USG. Dlatego, jeśli starasz się o dziecko, zaufaj specjalistom. W Parens pomożemy Ci połączyć wszystkie elementy układanki, co pozwoli w efekcie zaplanować skuteczną terapię.