Oligospermia – co to jest? Jak rozpoznać i leczyć obniżoną liczbę plemników

Starania o dziecko to dla wielu par czas pełen nadziei i oczekiwania. Jeśli jednak ciąża nie pojawia się mimo upływu miesięcy, konieczne okazuje się rozpoczęcie diagnostyki. W przypadku męskiej niepłodności jedną z najczęściej słyszanych diagnoz jest oligospermia. Choć informacja o zbyt małej liczbie plemników może brzmieć niepokojąco, warto wiedzieć, że jest to stan, z którym można sobie poradzić. Oligospermia nie przekreśla szans na dziecko – trzeba jednak poszukać dla niej skutecznej metody leczenia.

Czym jest oligospermia?

Pacjenci słysząc diagnozę, często zastanawiają się, czym jest oligospermia i czy to ich wina. Zrozumienie problemu wymaga spojrzenia na męską płodność jak na złożony proces, na który wpływa wiele różnych czynników. Liczy się w nim zarówno jakość, jak i ilość.

Co to zatem jest oligospermia? W praktyce jest to zaburzenie polegające na zmniejszonej koncentracji plemników w ejakulacie, czyli ilości poniżej wartości referencyjnych ustalonych przez ekspertów.

Oligospermia – co to oznacza w liczbach? Normy WHO

Światowa Organizacja Zdrowia WHO regularnie aktualizuje normy badania nasienia. Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, o prawidłowym wyniku mówimy wtedy, gdy w jednym mililitrze ejakulatu znajduje się co najmniej 15 milionów plemników – lub całkowita liczba plemników w ejakulacie wynosi co najmniej 39 milionów.

Każdy wynik poniżej tej granicy uznawany jest za oligospermię. Zaburzenie to umownie dzieli się na trzy stopnie:

1. Oligospermia łagodna – od 10 do 15 milionów plemników/ml.
2. Oligospermia umiarkowana – od 5 do 10 milionów plemników/ml.
3. Ciężka oligospermia – poniżej 5 milionów plemników/ml.

Warto pamiętać, że produkcja plemników jest procesem dynamicznym i wrażliwym na czynniki zewnętrzne. Pojedynczy wynik nie zawsze więc świadczy jednoznacznie o diagnozie.

Przyczyny oligospermii – dlaczego plemników jest za mało?

Ustalenie przyczyny zaburzenia to już połowa sukcesu. Przy oligospermii mogą być one bowiem bardzo zróżnicowane – od genetyki po styl życia. Często jest to też kombinacja kilku różnych czynników, takich jak:

• Żylaki powrózka nasiennego – to jedna z najczęstszych przyczyn, która odpowiada za nawet 40% przypadków niepłodności męskiej. Poszerzone naczynia żylne w mosznie powodują podwyższenie temperatury jąder, co „przegrzewa” plemniki i upośledza ich produkcję.
• Zaburzenia hormonalne – spermatogeneza jest sterowana przez hormony – między innymi testosteron, FSH, LH. Na mniejszą liczbę plemników mogą więc bezpośrednio przekładać się np. zaburzenia na osi podwzgórze-przysadka-jądra.
• Infekcje i stany zapalne – nieleczone infekcje układu moczowo-płciowego mogą prowadzić do uszkodzenia nabłonka plemnikotwórczego lub zrostów utrudniających wypływ nasienia.
• Styl życia i czynniki środowiskowe – negatywny wpływ na nasienie ma mi.in. przewlekły stres, otyłość, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, a także praca w wysokich temperaturach lub z toksynami.
• Czynniki genetyczne – mogą być przyczyną, zwłaszcza przy skrajnie niskich parametrach.

Diagnostyka – jak wykryć problem oligospermii?

Podstawą diagnostyki jest spermiogram, czyli badanie ogólne nasienia. Powinno być ono wykonane po odpowiednim okresie abstynencji (2-7 dni) i powtórzone po upływie kilku tygodni.

Jeśli wynik potwierdzi oligospermię, diagnostykę rozszerza się o:

• USG moszny – pozwala wykluczyć żylaki powrózka lub guzy jąder,
• badania hormonalne – testosteron, FSH, LH, prolaktyna, estradiol
• posiew nasienia,
• konsultację urologiczną.

Oligospermia a szansa na dziecko – czy naturalne poczęcie jest możliwe?

Czy oligospermia daje szansę na dziecko? To pytanie zadaje bardzo wielu pacjentów. Dobra wiadomość jest taka, że diagnoza nie przekreśla marzeń o rodzicielstwie, ani nawet naturalnym poczęciu. Szczególnie dobre rokowania daje postać łagodna, dobre również umiarkowana.

Warto bowiem wiedzieć, że ilość to jeszcze nie wszystko. W przypadku płodności bardzo duże znaczenie ma również ruchliwość i morfologia plemników. Jeśli mężczyzna ma mniej plemników, ale są one bardzo ruchliwe i właściwie zbudowane, to jego szanse na poczęcie naturalne mogą być nawet wyższe niż mężczyzny z dużą liczbą plemników słabej jakości.

Ciężka oligospermia a ciąża – jakie są rozwiązania?

Co jednak w sytuacji, gdy diagnozowana jest ciężka oligospermia? Jeśli liczba plemników spada poniżej 1 miliona/ml lub zamyka się w granicach kilku milionów, temat trochę się komplikuje. Szanse na spontaniczne zapłodnienie maleją, więc warto poszukać innego rozwiązania. Zamiast wieloletnich starań zaleca się konsultację ze specjalistą technik wspomaganego rozrodu – to często najkrótsza i najmniej frustrująca droga do rodzicielstwa.

Leczenie oligospermii – co można zrobić?

Medycyna oferuje szereg różnych działań, które mogą poprawić parametry nasienia. Leczenie oligospermii dobiera się przede wszystkim do jej przyczyny. Najczęściej stosuje się:

1. Leczenie zabiegowe – wybierane np. przy żylakach powrózka nasiennego. Jest to zabieg laparoskopowy albo mikrochirurgiczny, który z reguły poprawia parametry nasienia nawet w 3-6 miesięcy.
2. Farmakoterapia – polega na wyrównaniu zaburzeń hormonalnych i może pobudzić jądra do intensywniejszej pracy. W przypadku infekcji stosuje się też antybiotyki.
3. Zmiana stylu życia i suplementacja – czasami jest to fundament leczenia.W celu poprawy jakości nasienia często zalecana jest rezygnacja z używek, redukcja masy ciała, unikanie przegrzewania jąder oraz stosowanie antyoksydantów, jak cynk, selen, L-karnityna, witaminy C i E.

Oligospermia a in vitro i inseminacja

Jeśli leczenie nie przynosi efektów, a wiek nie pozwala na czekanie, z pomocą może przyjść medycyna rozrodu.

W przypadku łagodnej oligospermii często wykonuje się inseminację domaciczną. Procedura ta polega na wybraniu najlepszych plemników w laboratorium i podaniu ich bezpośrednio do macicy.

Jak wygląda temat oligospermia a in vitro w trudniejszych przypadkach? Najskuteczniejszą metodą walki z tym problemem jest zapłodnienie pozaustrojowe. Szczególną rolę odgrywa tu technika ICSI – w tej metodzie wybiera się pojedynczego, najlepiej zbudowanego i ruchliwego plemnika, a następnie wprowadza się go bezpośrednio do wnętrza komórki jajowej. Dzięki temu, nawet przy ciężkiej oligospermii, możliwe jest uzyskanie ciąży.

Oligospermia – podsumowanie

Oligospermia to wbrew pozorom powszechny problem, z którym w Parens z sukcesami mierzymy się każdego dnia. Niezależnie od tego, czy mowa o lekkiej, czy też ciężkiej oligospermii, mamy skuteczne narzędzia i metody, które naprawdę mogą pomóc. Kluczem jest podjęcie diagnostyki i przełamanie tabu. Pamiętaj, że ostatecznym celem jest zdrowe dziecko, więc warto podjąć się próby rozwiązania problemu, nawet gdy rozmowa o nim powoduje pewien dyskomfort.