Azoospermia – co to? Przyczyny, objawy i możliwości leczenia niepłodności męskiej

Diagnoza niepłodności to często trudny temat. Jeśli wynik badania nasienia wskazuje na całkowity brak plemników, to dla wielu mężczyzn brzmi to jak wyrok. Azoospermia, bo o niej mowa, wcale nie musi nim jednak być. Choć jest sporym wyzwaniem, medycyna rzadko okazuje się bezradna. Czym jest azoospermia, skąd się bierze i jak można z nią walczyć? Odpowiadamy poniżej.

Azoospermia – co to jest i jak ją diagnozujemy?

Co to takiego azoospermia? To zaburzenie objawiające się zupełnym brakiem plemników w ejakulacie. Statystyki pokazują, że problem ten dotyczy około 1% męskiej populacji ogólnej i nawet 10-15% mężczyzn, którzy zgłaszają się do klinik leczenia niepłodności. Warto jednak wiedzieć, że brak plemników w ejakulacie nie zawsze oznacza ich brak w organizmie.

Zgodnie ze standardami WHO, aby postawić diagnozę azoospermii konieczne jest wykonanie co najmniej dwóch niezależnych analiz nasienia w odstępie czasu. Próbka musi zostać poddana wirowaniu, a osad bardzo dokładnie oceniony pod mikroskopem.

W praktyce azoospermia dotyczy jakości, a nie objętości nasienia. Mężczyzna może mieć prawidłowy wytrysk, ale bez plemników. Azoospermia nie jest wbrew pozorom chorobą – najczęściej jest objawem tego, że w organizmie doszło do blokady transportu plemników lub zaburzenia ich produkcji.

Azoospermia – objawy, które łatwo przeoczyć

Azoospermia rzadko daje niepokojące objawy. Większość mężczyzn czuje się w pełni zdrowa, ma prawidłowe libido i udane życie seksualne. Jedynym sygnałem często okazuje się brak ciąży partnerki mimo długotrwałych starań.

Czasami zdarza się jednak, że można zaobserwować pewne symptomy. Zalicza się do nich:

• zmniejszoną objętość jąder lub zmianę ich konsystencji,
• obniżone libido i problemy z erekcją,
• zmniejszone owłosienie ciała,
• powiększenie gruczołów piersiowych.

Azoospermia – przyczyny 

Aby zaplanować leczenie, kluczowe jest określenie przyczyn problemu. W rzeczywistości przyczyny azoospermii dzieli się na dwa główne typy:

1. Azoospermia obturacyjna (OA) – to sytuacja, w której jądra produkują plemniki, ale nie mogą one wydostać się na zewnątrz z uwagi na fizyczną przeszkodę. Może być to spowodowane np. wrodzonym brakiem nasieniowodów, niedrożnością przewodów po przebytych stanach zapalnych czy przebytymi urazami jąder lub zabiegami operacyjnymi.
2. Azoospermia nieobturacyjna (NOA) – to stan wynikający z zaburzeń produkcji plemników w jądrach. Może być spowodowany czynnikami genetycznymi, zaburzeniami hormonalnymi, wnętrostwem czy przebytym leczeniem onkologicznym.

Czy azoospermia może się cofnąć?

Jednym z najczęściej zadawanych w gabinecie pytań jest to, czy azoospermia może się cofnąć? Odpowiedź brzmi: to zależy – głównie od jej przyczyny.

Jeśli przyczyną braku plemników są zaburzenia hormonalne, to odpowiednio dobrana farmakoterapia może pomóc i rozwiązać problem. Jeśli przyczyną jest czynnik toksyczny, np. sterydy anaboliczne, poprawę może przynieść ich odstawienie i leczenie. W przypadku zablokowania dróg skuteczne mogą okazać się natomiast zabiegi mikrochirurgiczne – po przywróceniu drożności plemniki mogą znów pojawić się w ejakulacie. W niektórych przypadkach (np. genetycznych) azoospermia jest trwała i nie może się cofnąć – wbrew pozorom nie musi jednak oznaczać to końca marzeń o dziecku.

Azoospermia – leczenie i techniki wspomaganego rozrodu

Współczesna medycyna oferuje pacjentom z azoospermią szereg rozwiązań. Leczenie azoospermii w klinikach, takich jak np. Parens, jest zawsze dobierane indywidualnie do danego mężczyzny. Z reguły stosuje się:

• Leczenie zabiegowe – jeśli nasieniowody są niedrożne, to czasem możliwe jest wykonanie ich rekonstrukcji,
• Biopsja jąder – jeśli plemniki są produkowane, ale nie wydostają się na zewnątrz, lekarz może pobrać je bezpośrednio z jąder lub najądrzy.
• Micro-TESE – to zaawansowana biopsja wykonywana z mikroskopem operacyjnym. Można poszukiwać dzięki niej nawet pojedynczych ognisk produkcji plemników.

Uzyskane w ten sposób plemniki mogą być następnie wykorzystane w procedurze zapłodnienia in vitro metodą ICSI. Technika ta daje świetne efekty i pozwala doprowadzić do zapłodnienia nawet wtedy, gdy dostępnych jest tylko kilka żywych plemników. 

Azoospermia a ciąża naturalna – fakty i mity

Azoospermia budzi wiele pytań o naturalną ciążę. W praktyce naturalne zapłodnienie nie zawsze jest niestety możliwe.

Zdarzają się jednak sytuacje, w których pierwsze badanie wskazuje na brak plemników, a w kolejnym ich niewielka liczba już się pojawia. Wówczas w teorii ciąża naturalna jest możliwa, choć w praktyce szanse są niewielkie. Dlatego, zamiast przedłużać naturalne starania, najlepiej skonsultować się ze specjalistą wspomaganego rozrodu. Techniki, którymi dysponuje dziś medycyna, dają często największe szanse na sukces.

Azoospermia – podsumowanie

Azoospermia nie musi oznaczać rezygnacji z marzeń o ojcostwie, ale wymaga specjalistycznego podejścia. W przypadku podejrzeń kluczowa jest zawsze diagnostyka genetyczna, hormonalna i ultrasonograficzna. Dzięki nowoczesnym technikom wielu mężczyzn z azoospermią zostaje jednak biologicznymi ojcami. W Parens rozumiemy, jak delikatny jest to problem, dlatego zapewniamy pacjentom pełne wsparcie i dostęp do najnowszych osiągnięć medycyny rozrodu.